Kijk ook naar basisrisicofactoren

RI&E basisrisicofactoren

Een RI&E kan gezien worden als een lijst met mankementen: een symptomenlijst. Wanneer deze ook als zodanig wordt gebracht en bijgevolg zo wordt gezien, ontstaat er een risico. Namelijk dat je blijft dweilen met de kraan open. Het management kan daardoor immers in de verleiding komen alleen maar dat lijstje ‘euvels’ af te werken. Fundamentele oorzaken waardoor die risico’s zijn ontstaan, zijn niet beschreven en worden daarom ook mogelijk niet aangepakt. Het gevolg is dat er steeds weer opnieuw risico’s bij komen (immers de kraan lekt nog steeds). 

Vergelijkbaar met ongevalsonderzoek
Betere RI&E’s kijken dan ook naar de achterliggende factoren ook wel basisrisicofactoren (BRF’s) genoemd. Waardoor zijn die risico’s ontstaan? Een betere RI&E geeft adviezen om te komen tot de aanpak van die fundamentele oorzaken. In die zin zijn goede RI&E’s vergelijkbaar met goede ongevalsonderzoeken. Ook daar gaat het erom meer naar de achterliggende oorzaken te kijken en die weg te nemen in plaats van te blijven steken bij de directe aanleidingen van de ongevallen. Met het benoemen van de structurele factoren hoeft het niet erg te zijn dat niet alle concreet onveilige situaties in een bedrijf zijn gezien. Door het aanpakken van de structurele oorzaken worden ook de niet-herkende situaties opgelost.

Voorbeelden van basisrisicofactoren
Een bekende reeks BRF’s is de serie uit de Tripod-ongevallen-analyse methode. Deze onderscheidt de volgende BRF’s:

  • Organisatie (OR) (Engels: Organisation OR). Onduidelijkheden in de organisatiestructuur, met betrekking tot bevoegdheden en verantwoordelijkheden. 
  • Strijdige doelstellingen (DO) (Incompatible Goals (IG). Productie is belangrijker dan veiligheid.
  • Communicatie (CO) (Engels: Communication CO). Onduidelijke of gebrekkige communicatie: de doelgroep is bekend, maar het ‘verzonden bericht’ bereikt deze groep te laat of helemaal niet. 
  • Procedures (PR) (Engels: Procedures PR). Het al dan niet voorhanden zijn van concrete, duidelijke en niet te lange richtlijnen, procedures, instructies, handleidingen.
  • Training en Opleiding (TR) (Engels: Training TR). Het verstrekken van de juiste training en instructie aan diegenen die dit daadwerkelijk nodig hebben.
  • Ontwerp (OW) (Engels: Design DE). De wijze waarop materiaal is ontworpen.
  • Materiaal en Middelen (MM) (Engels: Hardware HW). Kwaliteit, conditie, beschikbaarheid en actualiteit versus verwachte levensduur van materialen, gereedschappen en componenten van installaties.
  • Onderhoud (OH) (Engels:Maintenance Management MM). De effectiviteit van de onderhoudsstrategie met betrekking tot planning, beschikbaarheid van mensen en middelen en vormen van onderhoud.
  • Orde en Netheid (ON) (Engels: Housekeeping HK). Orde en netheid van de werkomgeving.
  • Omgevingsfactoren (OM) (Engels: Error Enforcing Conditions EC)). De omstandigheden waaronder mensen werken: fysieke werkomstandigheden (hitte, kou, lawaai, duisternis etc.) en medisch, psychisch en sociaal bepaalde factoren (ziekte, misbruik, verslaving, negatief gedrag, attitudes, sfeer in het bedrijf etc.).
  • Beschermingsmiddelen en -methoden (BM) (Engels: Defences DF). Systeemfouten met betrekking tot detectie, waarschuwingsmethoden, herstel, beperking, ontsnapping en evacuatie, evenals het gebruik van beschermingsmiddelen en het voorbereid zijn op noodsituaties. Bedrijfshulpverlening (BHV).
  • Beleid en leiderschap. De basis van goede arbozorg is een degelijk toebedelen van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden aan de leiding. Vervolgens voorbeeldgedrag en toezicht, PAGO en PMO, preventieve taken, enz. 
  • Inkoop en selectie: hieronder vallen onder meer selectie medewerkers en externe bedrijven, voldoen aan bedrijfseisen ten aanzien van externe bedrijven. Onveiligheid komt aan de poort het bedrijf binnen: zowel in materialen/machines/stoffen als in mensen. Door bij die toegangswegen in materiaal en mensen goede criteria neer te zetten, kan veel winst geboekt worden in veiligheid

Een voorbeeld van kijken naar achterliggende oorzaken
Hieronder een voorbeeld van een situatie waarbij gekeken wordt naar de structurele oorzaken van het ontstaan van risico’s. Hiermee wordt beoogd dat bij het herkennen van risico’s men niet op symptoomniveau moet blijven steken, maar moet kijken naar de dieperliggende oorzaken achter de onveilige situatie.

Een onveilige machine: bij een machine wordt geconstateerd dat deze niet is voorzien van een aantal afschermingen en niet CE-gemarkeerd is. Tevens is niet duidelijk of de machine periodiek wordt gekeurd. De betreffende medewerkers zijn van deze aspecten niet op de hoogte. Ook is er geen gebruiksaanwijzing aanwezig bij de machine. Een symptoomaanpak is om specifiek voor deze machine te adviseren de zaak op orde te brengen: de verplichte afschermingen aan te brengen en periodiek deze machine te laten keuren.
Een meer structurele aanpak is om de vraag te stellen hoe deze situatie zo is ontstaan. Vervolgvragen zijn:

  • Hoe kan het dat een niet-CE-gemarkeerde machine in gebruik is zonder dat eerder een risicoanalyse is uitgevoerd?
  • Hoe kan het dat er afschermingen ontbreken?
  • Hoe kan het dat deze machine niet periodiek wordt gekeurd volgens de daarvoor bedoelde NEN-normen?
  • Hoe kunnen de medewerkers zelf zicht krijgen op deze keuringen?
  • Zijn de medewerkers voorgelicht over de risico’s van deze machine?
  • Hoe worden nieuwe medewerkers aan deze machine tewerkgesteld?
  • Hoe zit het met de rest van het machinepark?
  • Hoe ziet het inkoopbeleid van nieuwe machines en arbeidsmiddelen eruit?
  • Wordt daarbij met arbo-aspecten rekening gehouden?

Zo kunnen aan de hand van die ene machine tal van zaken diepgaander worden bekeken en kunnen oplossingen worden aangereikt die veel breder en meer structureel zijn. 

In dit voorbeeld van de onveilige machine gelden de BRF’s: Communicatie (CO), Materiaal en Middelen (MM), Onderhoud (OH) en Procedures (PR).

Wim van Alphen
Veiligheidskundige, Arbeidshygiënist

Ga terug naar home