Prioriteren van risico’s: de Multi Criteria Analyse

Waarschuwing wettelijke overtreding in IMA

De prioriteitsvolgorde van maatregelen in het plan van aanpak mag afwijken van de risicoklasse. Zo kunnen bijvoorbeeld bedrijfsbelangen meewegen bij het prioriteren van risico’s. De Multi Criteria Analyse is een goed hulpmiddel om keuzes te maken en deze te beargumenteren.

Risicoklassen

In een risico-inventarisatie worden de risico’s beschreven en wordt aan de grootte van de  risico’s risicoklassen toegekend, bijvoorbeeld Groot, Midden of Klein (of  - minder duidelijk - 1, 2 en 3). Het geheel wordt samen met voorstellen om de risico’s te reduceren opgenomen in een plan van aanpak. Aan het bedrijf is het dan dit plan van aanpak verder in te vullen: per verbeterpunt een actiehouder te benoemen en de maatregelen te prioriteren. Die prioritering kan aangegeven worden door termen als Hoog, Midden of Laag (of 1, 2 en 3), maar dat kan ook door per item een realisatiedatum te noemen. Zaken die op korte termijn moeten worden gerealiseerd hebben dan een hoge prioriteit, enz.

Prioritering

Bij die prioriteitsstelling hoeft het echter geen vanzelfsprekendheid te zijn dat de grootste risico’s ook met de hoogste prioriteit worden aanpakt. De risicoklasse en de prioritering van maatregelen zijn twee verschillende dingen. Bij het vaststellen van de prioriteiten mogen andere bedrijfsbelangen meewegen.

Door het laten meewegen van andere bedrijfsbelangen kan de prioriteitenlijst van maatregelen op punten afwijken van de ordening op grootte van de risico’s (de ranking).

Overigens moet het bedrijf wel sterke redenen hebben om zeer grote risico’s (met directe levensbedreigende situaties) niet op korte termijn al aan te pakken en dus geen hoge prioriteit te geven. Maar voor andere zaken is dat wel te verdedigen.

Redenen om bij de keuze van de prioritering van de maatregelen af te wijken van de voorgestelde risicoklassen, kunnen onder meer de volgende zijn:

  • de praktische uitvoerbaarheid
  • de financiële haalbaarheid
  • de kosten-batenverhouding (het economische belang)
  • de beschikbare capaciteit om een bepaalde actie uit te voeren
  • wettelijke eisen
  • accreditatie- of certificeringseisen
  • de omvang van de groep medewerkers die betrokken is;
  • wensen van de ondernemingsraad
  • het imago en de uitstraling van het bedrijf
  • de combinatiemogelijkheden met andere plannen of maatregelen, zoals nieuwbouw- of renovatieplannen, milieueisen, productkwaliteitsverbeteringen, organisatorische
    veranderingen of technische proceswijzigingen.

Multi Criteria Analyse

De managers zullen keuzes moeten maken en deze moeten kunnen beargumenteren. Een hulpmiddel bij het vaststellen van de prioriteit van maatregelen is de Multi Criteria Analyse (MCA). Aan de hand van aspecten/criteria/maatstaven die het bedrijf belangrijk vindt en weegfactoren wordt een keuze gemaakt in de prioritering.

Vijf stappen

Stap 1. Allereerst wordt bepaald welke aspecten/criteria het bedrijf belangrijk vindt. In onderstaande tabel is een aantal voorbeelden genoemd in de linker kolom.

Stap 2. Aan elk aspect wordt een weegfactor toegekend op een schaal van 0 – 1. Dit wordt weergegeven in de tweede kolom van onderstaande tabel. Deze weegfactoren geven aan hoe belangrijk het bedrijf elk aspect vindt. Dat belang kan sterk afhangen van de plaats die het bedrijf inneemt op de veiligheidscultuurladder. Enkele voorbeelden.

  • Aan het aspect ‘wettelijke eisen’ zal bij proactieve bedrijven en Amerikaanse bedrijven een hogere weegfactor worden toegekend dan bij reactieve bedrijven.
  • Bij imagogevoelige bedrijven zal het aspect ‘imago’ een hoge weegfactor.
  • Bij reactieve bedrijven zal het kostenaspect zeer zwaar mee tellen, dus een hoge weegfactor krijgen.
  • Proactieve en generatieve bedrijven zullen een hoge weegfactor toekennen aan certificatie-eisen/lean en 5S.

Stap 3. Als derde stap wordt voor elk aspect het verwachte resultaat vermeldt (de opbrengst of score) die met het nemen van de maatregel wordt bereikt (op een schaal van 1 -10). Dit wordt  weergegeven in de derde kolom van onderstaande tabel.

Stap 4. In de vierde kolom worden de toegekende weegfactoren vermenigvuldigd met de scores.

Stap 5. Tenslotte worden de producten opgeteld. Dit geeft voor de te treffen maatregel een getal rechts onderaan in de tabel. In het rekenvoorbeeld: 6,7. Dit getal geeft de mate van prioritering aan.
Een voorbeeld:

Voorbeeld Multi Criteria Analyse

Voor alle maatregelen wordt dit zo gedaan en de grootte van de getallen rechts onderaan in de tabel geeft de relatieve grootte van de prioriteit aan.

Een praktijkvoorbeeld van Multi Criteria Analyse

In een fabriekshal wordt gewerkt met een machine waarvan een bewegend deel niet is afgeschermd. Dat bewegende deel van de machine zit vlak bij de plaats waar de operator werkt. Daardoor bestaat de kans dat in een onbewaakt moment de operator, in goede bedoelingen, in de machine grijpt om een product recht te leggen en dan met zijn hand in de machine getrokken wordt door het bewegende deel. Het gevolg kan zijn ernstig lichamelijk letsel.

In de uitgevoerde risico-inventarisatie is dit geconstateerd, is een risicogrootte van Klein toegekend. Klein omdat de blootstellingsfactor zeer klein is: de tijd dat deze machine gebruikt wordt is slechts 1 uur per week.

Niettemin is ook in de RI&E aangegeven dat er sprake is van een zware wettelijke overtreding conform Arbobesluit artikel 7.7. Veiligheidsvoorzieningen in verband met bewegende delen van arbeidsmiddelen. Lid 1: Indien bewegende delen van een arbeidsmiddel gevaar opleveren, zijn zij van zodanige schermen of beveiligingsinrichtingen voorzien, dat het gevaar zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Als maatregel wordt aanbevolen een degelijke afscherming van het bewegende deel op de machine aan te brengen. Als prioritering wordt onderstaande MCA gebruikt.

Voorbeeld Multi Criteria Analyse Casus machine bewegende delen

De prioriteitswaarde is zo gesteld op 9,7.

Dus met deze beslissingsanalyse worden meer criteria in de besluitvorming over de prioritering tegen elkaar afgewogen en kan zo een relatieve volgorde in prioritering worden bepaald.

Wim van Alphen

Zelf uw RI&E maken?

Bekijk de demo en probeer gratis twee modules van de IMA.